دانستنی‌هاقارچ و خانواده

هاگ یا اسپور چیست؟

قارچ‌ها چگونه تولید مثل می‌کنند؟

هاگ یا اسپور (spore) در زیست‌شناسی و باکتریولوژی ساختاری تولید مثلی است که برای پراکنش نسل آن موجود و بقا در شرایط سخت برای مدت‌های مدید سازگار شده‌است.

هاگ در چرخه زندگی بسیاری از گیاهان، جلبک‌ها، قارچ‌ها، و برخی پروتوزوآ و باکتری‌های گرم‌ مثبت وجود دارند.

به‌‌طور کلی، هاگ‌ها ساختار پیشگام در سرخس‌ها هستند. این ساختار طی فرایندی به نام اسپوروژنز، از طریق تقسیم میوز و کاهش کروموزومی در اندامی به نام هاگدان تولید هاگ می‌نماید. هاگدان‌ها معمولاً به صورت تجمعی در پشت برگ دیده می‌شود که این اجتماع سور (sori) خوانده می‌شود. سور توسط ساختاری به نام ایندوزی (endusium) محافظت می‌شود.

دیواره‌های هاگ

هاگ دارای دیوارهای دولایه است که لایه خارجی، بیرونه (exine) و لایه داخلی، درونه (intine) نام دارد. بیرونه دارای دو لایه است که خارجی‌ترین اکتین یا sexine-syn و داخلی‌ترین انتین یا nesine-syn نام دارد.

لایه خارجی بیرونه یا اکتین دارای تزیینات مختلفی است که این تزیینات مربوط به برآمدگی اکتین است. این الگو نقش مهمی در علم تاکسونومی دارد. به‌طور کلی هفت نوع متداول تزیینات هاگ برای سرخس‌ها در نظر گرفته شده‌است که عبارتند از: دانه‌ای و زبر، خاردار، زگیل‌مانند، انگشتی، میله‌ای، کیسه‌ای و تاول‌دار، نقطه‌ای و لکه‌دار.

اسپور

قارچ‌ها بیشتر از طریق تشکیل اسپور تکثیر می‌یابند. رنگ اسپورها از سفید تا سبز، زرد، قرمز، قهوه‌ای و یا سیاه تغییر می‌کند. اسپور ها وقتی در شرایط مناسب و مساعد خود قرار می‌گیرند رشد می‌کنند و چیزی به نام لوله تندش را ایجاد می‌کنند.

تولید مثل قارچ‌ها

هاگ یا اسپور چیست؟, هاگ

معمولی‌ترین و شایع‌ترین نوع تولید مثل غیرجنسی در قارچ‌ها تولید هاگ است. در تعریف هاگ، به هر ذره‌ی کوچک زایشی که از هیف یا سلول مولد هاگ جدا شده و به نسل جدیدی تبدیل شود هاگ گفته می‌شود انواع هاگ‌ها عبارت‌اند از : اسپورانژیوسپور، کلامیدوسپور و آتروسپور

علت وجود قارچ (ماشروم) پراکندگی اسپورها است. اسپورها مشابه اسپرم‌ها و تخم‌های پستانداران، بدون جنس هستند (جنین لقاح یافته مانند میوه گیاه). به‌جز این‌که اسپورها به‌طورکلی همه در نوع نر بدون دُم به نظر می‌رسند. بااین‌حال به‌طورکلی باید ۲ اسپور به‌نوعی باهم جمع شوند تا قارچ (فانگای) قادر به ساخت قارچ (ماشروم) و تکمیل چرخه تولیدمثل جنسی باشد.

تولیدمثل جنسی و غیرجنسی در قارچ

قارچ بیشتر از آنکه شبیه سیب روی یک درخت سیب باشد، شبیه به اندام جنسی قارچ (فانگای) بدون جنس است. قارچ  اسپورهای جنسیتی خود را در هوا پخش می‌کند و آنهایی که جوانه می‌زنند و یک شریک سازگار پیدا می‌کنند اگر همه‌چیز خوب پیش برود درگیر تولیدمثل جنسی می‌شوند.

رشد هیف از بخش‌های انتهایی آغاز می‌شود. اسپور ها در قارچ‌های آب زی دارای تاژک هستند و دیواره‌ی سلولی خیلی نازک‌تری دارند در صورتی که قارچ‌هایی که در خشکی می‌رویند و زندگی می‌کنند دیواره‌ی سلولی ضخیم‌تری را دارا هستند و ممکن است حتی از سه لایه آندوسپور، اپی اسپور و پری اسپور تشکیل شوند.

تولید مثل غیر جنسی

قطعه قطعه شدن

در اثر قطعه قطعه شدن ریسه ، قطعات هیف یا ریسه در شرایط مطلوب رشد کرده و نسل جدیدی را به‌وجود می‌آورند. این روش در طبیعت بسیار رخ می‌دهد. همچنین برای تکثیر قارچ ها در آزمایشگاه از این روش استفاده می‌شود.

جوانه زدن

روش جوانه زدن در مخمرها بسیار رایج است. هنگام جوانه زدن ، یک برآمدگی در یاخته مادر ، بر اثر کشیده شدن دیواره یاخته‌ای ، بوجود می‌آید. هسته به دو نیم تقسیم شده و یک نیمه آن وارد جوانه می‌گردد. جوانه یا یاخته دختر بوجود آمده سپس از یاخته مادر جدا می‌شود. در بعضی موارد ، جوانه از یاخته مادر جدا شدن و خود به همان طریق مذکور جوانه دیگری را ایجاد می‌کند.

تقسیم دو تایی

این روش تولید مثل در باکتری ها متداول است. ولی در بعضی از مخمرها تکثیر به صورت تقسیم دوتایی انجام می‌شود. در این روش ، یاخته مادر به دو یاخته دختر مبدل می‌گردد.

 

هاگینه و هاگدان چیست؟

در قارچ‌ها و گلسنگ‌ها، هاگینه خوشه‌ای از هاگدان‌ها است که توسط یک لایه بیرونی احاطه شده‌است.
در هاگدان محتوی سلول‌های مادر هاگ است که پس از تقسیم میوز هاگ‌های هاپلوئید دارای پوشش محافظ تولید می‌کنند. سرانجام هاگدان‌ها خشک شده و شکفته می‌شوند و هاگ‌ها بیرون می‌ریزند. بعدا این هاگ‌ها می‌رویند و گامتوفیت‌های هاپلوئید را به‌وجود می‌آورند. اندام‌های جنسی آنتریدی و آرکگون در سطح زیرین گامتوفیت ایجاد می‌شوند. آنتریدی تولید گامت نر و آرکگون تولید گامت ماده را می‌کند که از لقاح آنها تخم ایجاد شده و از رشد تخم گیاه اسپوروفیت حاصل می‌شود. و به این ترتیب این چرخه ادامه می‌یابد.

 انواع هاگ‌ها

  • اسپورانژیوسپور
  • کلامیدو سپور
  • آتروسپور

 

 

تشکیل اسپور

هاگ یا اسپور چیست، قارچ‌ها عمدتا از طریق تشکیل اسپورها تکثیر می‌یابند. رنگ اسپورها از سفید تا سبز، زرد، قرمز، قهوه‌ای و سیاه تغییر می‌کند. اسپورها وقتی در شرایط مساعد قرار می‌گیرند رشد یافته به نام لوله تندش (germtube) ایجاد می‌کنند.

رشد هیف از بخش انتهایی آن انجام می‌گیرد. اسپورها در قارچ های آبزی دارای تاژک می‌باشند. و دیواره سلولی نازکتری دارند. در صورتی که در قارچ های خشکی‌زی دیواره سلولی ضخیم تر بوده و ممکن است از سه لایه آندوسپور، اپی اسپور، پری اسپور تشکیل شود.

از نظر ساختمان سلولی شبیه به سایر سلول های قارچی بوده دارای هسته، میتوکندری های بزرگ، شبکه آندوپلاسمی، واکوئل و مواد غذایی ذخیره‌ای در فرم گلیکوژن و چربی دارند. اسپورها معمولاً در داخل محفظه‌ای به نام اسپورانژیوم تشکیل می‌گردند. اسپورانژیوم ها روی هیف تخصص یافته‌ای به نام اسپرانژیوفور قرار می‌گیرند.

تشکیل کنیدی

کنیدی‌ها نیز از عوامل تکثیر غیرجنسی در قارچ‌ها بوده کنیدی‌ها ممکن است در کنار یا انتهای هیف مخصوصی به نام کنیدیوفور تشکیل گردند. که به عوامل تشکیل شده کیندیوم اطلاق می‌گردد. کیندیوم ها یا کیندی ها در درون یا سطح ساختمان‌های خاصی نیز ممکن است تشکیل گردد.

کیندی‌ها ممکن است در داخل یک پیکنیدیوم تشکیل گردد. پیکنیدیوم ساختمان کوزه ‌مانندی است که در داخل آن کیندی‌ها و کیندیوفورها قرار می‌گیرند. به کیندی های حاصله پیکنیدیواسپور نیز اطلاق می‌گردد.

کیندی‌ها ممکن است در سطح اندام بشقاب مانند و تختی به نام آسروولوس تشکیل گردند. آسروول در محل آلودگی تشکیل می‌گردد و بعد از تکمیل رشد باعث پاره شدن اپیدرم می‌گردد. در سطح این اندام بشقاب مانند تراکم فراوانی از کیندیوفورها قرار می‌گیرد و در داخل آنها هم کنیدی ها تشکیل می‌گردد.

کیندی‌ها ممکن است روی ساختمان به نام اسپورودوچیوم تشکیل گردد. اسپورودوچیوم در محل آلودگی تشکیل می‌شود و ساختمان پف کرده و بالش ‌تک مانندی دارد و خیلی شبیه آسروول می‌باشد. اسپرودوچیوم موجب پاره شدن مشخص اپیدرم نمی‌شود.

منبع سایت‌های ماشروم بیزنس، ویکی‌پدیا و وبلاگ شمشاد67.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا