برگزیدهتاریخچه قارچویکی قارچ
موضوعات داغ

آشنایی کامل با تاریخچه قارچ در ایران

برای آشنایی بیشتر با تاریخچه قارچ در ایران با ما همراه باشید:

خاستگاه پرورش قارچ خوراکی در ایران :

در سال 1325 با همت مرحوم حسن احیایی در منطقه قلهک دره کن  تهران و با همکاری باغبان سفارت انگلیس در تهران J.W King در تونل و قنات موجود در املاک ایشان ، اولین محصول قارچ پرورشی در ایران تولید شد.

ایشان از سال 1325 تا 1335 به تولید قارچ همت گماردند و پس از فوت در سال 1335 ، فرزند ارشد ایشان ،آقای هوشنگ احیایی نیز تا سال 1352 راه پدر را ادامه دادند. .

تولید در آن مقطع روزانه در حدود 30-10 کیلوگرم اعلام شده و تمام محصول در سبدهای زیبا تنها به سفارتخانه ها ، هتل های لوکس و چهارراه استانبول که محل فروش کالاهای لوکس در آن زمان بود ارسال و با قیمت هر کیلو 12 تومان فروخته می شد .

 

ورود به دوره صنعتی شدن قارچ در ایران:

در سال 1353 اولین مزرعه پرورش قارچ صنعتی کشور توسط مرحوم مهندس بهروز پیرایش ، پدر قارچ ایران در منطقه کوشکک یوسف آباد قوام شهریار به ظرفیت اسمی 50 تن تأسیس و راه اندازی شد .

مرحوم پیرایش پس از اتمام تحصیلات خود در انگلستان و مراجعت به وطن و کسب تجربیات ابتدایی در گلخانه خانوادگی در کشور ، با بررسی بازار پی بردند که با خروج آقای احیایی از روند تولید، قارچ تازه ای  در بازار ایران موجود نبوده و تنها قارچ بازار،  شامل کنسروهای قارچی است  که از کشورهای چین و تایلند وارد ایران می شده است. علائق شخصی نامبرده و وجود بستر مناسب کار، دلایل اصلی تأسیس اولین مزرعه صنعتی قارچ کشور بوده است .

میزان تولید مزرعه قارچ ایران بعنوان اولین مزرعه صنعتی تولید قارچ کشور و خاور میانه در سال اول تولید یعنی سال  1353،  20 تن و راندمان تولید آن در حدود 4 کیلوگرم در متر مربع گزارش شده است .

به دلیل اینکه در آن مقطع  بذر قارچ  در کشور تولید نمی شد و رنج و مشقت سفرهای متعدد برای تأمین بذر از خارج در سال 57-1356 و از طرفی با پیروزی انقلاب اسلامی ، شروع جنگ تحمیلی و تحریم های اقتصادی آن مقطع از تاریخ کشور ، تامین بذر مورد نیاز اولین مزرعه قارچ کشور  با مشکلات عدیده ای مواجه بود، مرحوم پیرایش را بر آن داشت تا  بهمراه همسرشان سرکا خانم لیلا شیرازیان پس از 3 سال کار بی وقفه و سعی و خطاهای فراوان در حوزه تولید بذر، سرانجام در سال 1363 اولین اسپان ایرانی در مزرعه قارچ ایران تولید شد .

آشنایی کامل با تاریخچه قارچ در ایران, هاگ

در اوایل دهه 60 علیرغم شرایط نامناسب جامعه از حیث اقتصاد و امنیت در تولید به دلیل جنگ تحمیلی ، مزارع جدید پرورش قارچ  نظیر سینا و ملارد با الگوبرداری از  مزرعه قارچ ایران و مزارع خارجی پا به عرصه تولید گذاشتند .

قارچ خوراکی در ایران از ابتدای تولید تا سال 1368 یک محصول تجملاتی و لوکس به شمار می رفت و مصرف آن فقط به سفارتخانه ها ،هتل ها و قشر خاصی از جامعه اختصاص داشت.

در این میان باید به  تلاش های مدیران وقت قارچ سینا اشاره کرد که در آن مقطع با هدف ترغیب احاد مردم به مصرف قارچ با تبلیغات سنگین و طولانی مدت تلویزیونی خود در اواخر دهه 60 تا اوایل دهه  70 ، موجی از توجه مردم را به قارچ ایجاد کردند که متاسفانه به دلیل عدم استمرار آن  فاقد اثرات عمیق در بالا بردن مصرف سرانه بود .

پس از پایان جنگ و ایجاد ارامش در کشور ، در سال 1369با هدف آبادانی، اشتغال و تولید در کشور به یکباره برنامه گسترده ای از سوی وزارت کشاورزی  و با حمایت بانکها رقم خورد که نتیجه آن افزایش یکباره واحدهای تولیدی قارچ به تعداد 52 مزرعه در سطح کشور بود که می توان به نمونه هایی از جمله صدف در سال68 ،  دزفول  و آسیا در سال 71 ، مهرچین در سال 72 ، بی تا در سال 73 ، پارس شهریار در سال 76 و آریا در سال 86 اشاره نمود.

متاسفانه به دلیل شتابزدگی و عدم وجود برنامه مدون ، عدم مطالعه و بررسی همه جانبه در زمینه قارچ، مواد اولیه و بازار مصرف آن، ورود اشخاص غیرمتخصص و نا اشنا  و همچنین عدم استقبال مردم از قارچ در بازار مصرف و اشباع زود هنگام آن در بازار مصرف ؛ در طی سالهای 72-73 حدود 50 %  از مزارع نوظهور بدلیل آسیب های مالی سنگین ،  به تعطیلی درآمدند.

تاسیس انجمن

در تاریخ 27/1/73 با تلاش وپیگیری جناب آقای مهندس سیدی ، موسس و مدیر عامل قارچ صدف ،  اولین تشکل حرفه ای و تخصصی قارچ کشور با نام انجمن صنفی پرورش دهندگان قارچ ایران، به ثبت رسید .

این انجمن از ابتدا با تشکیل جلسات منظم بین اعضا ونمایندگان وزارت جهاد کشاورزی، دریافت اعتبارات و معرفی اعضا به سیستم بانکی ، آموزش و ایجاد بسترهای آموزشی و الگو سازی مصرف قارچ ، شناسایی مشکلات تولید و فروش ، ارتباط تنگاتنگ اعضا ، هماهنگی با آموزش عالی ، دریافت و توزیع سهمیه های دولتی ، ورود دانش روز به کشور و انتقال آن به اعضا، راهنمایی مشتاقان ورود به صنعت قارچ و … در جهت ارتقاء صنعت و همدلی اعضا آن گام های  بزرگی را ایجاد یک تشکل منسجم برداشته است .

چندسال پس از پایان جنگ تحمیلی ، در سال 1373 به دلیل وجود حمایت دولت ، وزارت جهاد کشاورزی  و همچنین بانک ها در قالب تسهیلات بانکی مجددا تعداد مزارع قارچ به یکباره به 95 واحد رسید و دوباره به دلیل بی تجربگی واحدهای جدید در امر تولید ، فاصله بین واحدها در خصوص هماهنگی لازم در تولید و فروش  و عدم وجود برنامه منضبط در تشکیلات دولتی در خصوص اعطای مجوزها ، سبب بر هم خوردن تعادل بین عرضه و تقاضا شد و به همین دلیل متاسفانه بار دیگر تعداد زیادی از مزارع نوظهور ورشکست و به  تعطیلی درآمدند.

میزان ضرر و زیان ناخالص وارده  در آن دوره از منفی 10% تا منفی 22%  اعلام شد و با توجه به راندمان کم تولید (حدود 5-6 کیلوگرم در متر مربع)  تولید قارچ برای  مزارع با همان روش های سنتی و قدیمی خود ، توجیه اقتصادی نداشت .

 

آغاز دوره مدرنیته قارچ در ایران

هر چند به صورت پراکنده در طول دهه 70 مستشاران و مشاوران قارچ اروپایی متعددی برای بازدید از مزارع قارچ کشور و ارائه راهکارهای تولید به ایران سفر داشتند ولی رسما در تاریخ این صنعت به ثبت رسیده است که از اواسط نیمه دوم دهه 70 یعنی سال 1376 پای مشاوران اروپایی در مجموعه ملارد بعنوان بزرگترین مزارع وقت قارچ به صورت مستمر به صنعت قارچ ایران باز شد و از همان مقطع نتایج حضور مستمر این مشاوران در تولید قارچ در ایران به نمایش درآمد.

سند این رویداد رشد حدود 35 درصدی تولید در آن مجموعه از حدود 600 تن در سال 76 به 1000 تن در سال 79  است.

 

آشنایی کامل با تاریخچه قارچ در ایران, هاگ

 

در همین اثنا ساخت کمپوست که در تمامی مزارع ایران به صورت سنتی و دستی انجام می شد در سایه حضور مستمر مشاوران در ایران ، دچار تغییر شد و برای اولین بار در نیمه اول سال 1380 اولین تونل  تخصصی فاز دو کمپوست مجهز به جدیدترین دانش و تکنولوژی روز جهان در ایران به بهره برداری رسید و میزان تولید در این واحد به یکباره از 1000 تن در سال 79 به 2000 تن در سال اول بهره برداری از تونل ها رسید و درادامه در سال 84 به 2800 تن ، در سال 85 به 3200تن و در سال 86 به 3600 تن رسید.

در راستای همین تغییرات در نگرش به صنعت و در طول سال های متوالی ، سایر جوانب صنعت قارچ ایران نیز دستخوش تغییراتی شد که می توان به توجه بیشتر به تاسیسات و سازه سالنهای پرورش بویژه حضور پر رنگ چیلرها، هواسازهای بهینه شده سالن ها ،اصلاح طبقه بندی ها ، اصلاح در ادوات ابیاری ، ورود کمپوست بلوک و بونکرها بهمراه سیستم های پیشرفته کنترلینگ در کمپوست سازی ها و سالن های پرورش ، تغییر نگاه به روند تولید بویژه در کوتاه کردن طول دوره تولیدکمپوست و سالن ها و جایگزینی ماشین بجای کارگر در هر بخش که مقدور بوده ، ورود دانش و تجهیزات صنایع تبدیلی قارچ و … اشاره داشت.

دراین خصوص می توان به ساخت اولین تونل تخصصی خاک پوششی کشور در اوایل دهه 80 در مزرعه پارس شهریار، ساخت اولین بونکردر سال 85 و ساخت ماشین الات ویژه پر تونل ، اصلاح در قفسه های سالن پرورش و ادوات صنایع تبدیلی و تبلیغات در شبکه های برون مرزی در جهت تشویق مردم به مصرف قارچ توسط مجموعه مزرعه مهرچین  و ساخت بزرگترین مجتمع تولیدی کمپوست خاورمیانه و هشتمین واحد تولید کننده کمپوست جهان در آن مقطع از زمان در بویین زهرا قزوین نیز اشاره کرد .

در اواسط دهه 80 با توجه به افزایش کیفی و کمی محصول از سوی مزارع قارچ کشور از یک سو و از سوی دیگر مصرف سرانه پائین و با توجه به کاستی و ضعف موجود در بازار و سیستم فروش قارچ ، نیاز به تغییرات و اصلاحات ریشه ای در زمینه فروش احساس می شد که با بسترسازی و ایجاد هماهنگی بین مزارع توسط انجمن صنفی پرورش دهندگان قارچ، اولین بورس تخصصی فروش قارچ کشور با  نام بورس هاشمی  در تهران راه اندازی شد.

علیرغم تاثیر بسیار خوب در بازار و هماهنگی بین اجزا فروش در عمر کوتاه خود، متاسفانه بنا به  دلایلی نظیر بی نظمی در بازار ، عوامل فروش  و سایر عوامل ناشناخته پس از مدت کوتاهی فعالیت، این بورس تعطیل و دوباره مشکلات و مصائب فروش در صنعت قوت گرفت .

هر چند بعد از تعطیلی بورس هاشمی دو جریان بصورت مستقل ولی همزمان، تلاش کردند با  تقویت سیستم های مویرگی خود در روند فروش و بازار تاثیراتی داشته باشند ولی متاسفانه این دو نیز به دلیل عدم وجود شرایط مناسب برای ادامه فعالیت و بالا بودن هزینه های سربار خود ، تن به ترک میدان دادند.

 

آشنایی کامل با تاریخچه قارچ در ایران, هاگ

 

علیرغم تلاشهای زیادی که پس از تعطیلی بورس هاشمی برای ایجاد تشکل و سیستم فروش متناسب با فرهنگ جامعه و میزان تولید و … صورت گرفت ، تقریباً تا اواخر سال 1398  مشکلات و ناهماهنگی ها در عرصه فروش کماکان وجود داشت و اوضاع  کماکان به ضرر تولیدکنندگان و مصرف کنندگان  بود .

چرایی این موضوع نیاز به آسیب شناسی بررسی عوامل ،شرایط و اتفاقات جامعه و صنعت دارد ولی این که بیش از 10 سال کماکان در مقوله فروش،  شاهرگ حیاتی صنعت قارچ،  با میلیاردها تومان سرمایه هنوز  سیاست و راهکارهای کاربردی تعیین و با عزم راسخ همگان از ان حمایت نشده است جای سوال دارد.

خوشبختانه در این اواخر با تلاش مدیران انجمن صنفی و با استفاده از تجارب بدست آمده در سالیان دور و نیز نیم نگاهی به آینده در حال رشد قارچ کشور ، گام های خوبی از جمله تاسیس صندوق توسعه و خرید تضمینی محصول برداشته شد که گام های بسیار ارزنده ای در قیاس با گذشته بی فروغ دهه اخیر صنعت در بخش فروش محسوب می شود و البته نباید به انها بسنده کرد و باید همواره درحال شناسایی و طراحی روش های بهتر باشیم.

در اواخر دهه 80 و با ورود به دهه 90،  تمامی تجارب حاصله این صنعت یعنی اعتماد به علم و تکنولوژی ، اعتماد به مشاوران خارجی و مسیر طی شده توسط اروپا و جهان ، جهت دار کردن سرمایه گذاری ها و تمرکز سرمایه ها، توجه به نکته مهم یعنی افزایش میزان مصرف سرانه و سایر تجربیات این 4 دهه عمر صنعتی شدن قارچ کشور سبب شد تا مدیران مزارع قارچ قدیمی و جدید بر این اصل متفق شوند تا با بهره گیری از تجارب و تکنولوژی روز دنیا ، مزارع جدید ،واحد های کمپوست و تولید بذر مدرن و به روز جهان را در کشور بوجود بیاورند و راندمان تولید را از حدود 5کیلوگرم در متر مربع با بهره وری بیشتر کار و سرمایه ها و طرح های های نوین به  30کیلوگرم در متر مربع نزدیک و نزدیک تر نمایند.

ایران کشوری است که در دهه 50 و در ابتدای ورود به صنعت تولید قارچ  نیاز به واردات بذر و دانش فنی داشت و  اکنون پس از  گذر 4 دهه و تلاش های فراوان و خون دلها، تبدیل به کشوری شده است که ضمن کسب رتبه هفتم تولید قارچ در جهان ، به کشور صادر کننده  قارچ ، کمپوست ، بذر ، دانش فنی و ماشین الات تولید به کشورهای همسایه تبدیل شده است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا