آکادمی قارچآموزش

کمپوست سازی (فاز دو.قسمت اول)

Phase 2

فاز دوم کمپوست سازی فرایندی است که به‌ منظور تکمیل پروسه فاز یک و در ادامه روند ساخت کمپوست انجام می شود. در فازدوم مهمترین اهداف شامل از بین بردن عوامل بیماریزا، افات و سایر عوامل ناخواسته در کمپوست و همچنین آماده‌سازی کمپوست برای رشد میسیلیوم در آن و ایجاد مواد غذایی مورد نیاز میسیلیوم  است.

همانطور که پیش از این نیز آورده شده است فاز یک کمپوست سازی شامل یه مجموعه فعل انفعالات بیولوژیکی و شیمیایی است در حالی که فاز دوم صرفاً یک پروسه بیولوژیکی است که می‌توان آن را به نوعی مکمل فرآیند میکروبی فاز یک دانست.

در طول فاز یک به دلیل شرایط و موقعیت تولید، در کمپوست و محیط کمپوست سازی عوامل میکروبی و جانوری( عمدتا مگسها و کنه ها )فراوانی تولید می شود. بخشی از این موجودات در طول روند فاز یک به دلیل گرمای زیاد داخل توده از بین خواهند رفت ولی جمعیت قابل توجهی از انها بهمراه کمپوست فاز یک وارد مرحله بعد یعنی فاز دوم خواهند شد. فاز دوم کمپوست سازی به دلایل ذکر شده از اهمیت ویژه ای در  پرورش قارچ دکمه‌ای برخوردار است.

عمدتا عوامل بیماری‌زا مانند کپک‌ها و باکتری‌ها در دمای ۶۰ درجه به مدت یک ساعت ( تریکودرما در مدت‌زمان بیشتری) از بین می‌رود و بدیهی است که در دمای پاستوریزاسیون بخش قابل توجهی از ارگان های مفید نیز از بین خواهند رفت ولی در بخش دوم فاز دو ( شیرین کردن کمپوست) با توجه به رژیم دمایی و محیطی مناسب، مجددا این ارگان ها به جمعیت حداکثری خود خواهند رسید. در صورت بالا بودن دمای پاستوریزاسیون و یا طولانی شدن پروسه پاستوریزاسیون، بخش زیادی از ارگان های مفید از بین خواهند رفت و ممکن است خسارات جبران ناپذیری به کمپوست وارد شود.

در گذشته پس ازآگاهی متخصصان از اهمیت و مزایای فاز دو، این عملیات در همان سالن های پرورش و بر روی طبقات انجام میشد که به دلیل نامساعد بودن شرایط سالن برای این پروسه، هوارسانی نامناسب، ضخامت توده کم کمپوست بر روی طبقات و…  عموما ضمن کیفیت نامناسب کمپوست تولیدی از حیث مواد غذایی، آفات و بیماری های فراوانی در کمپوست دیده می شد که به افت کمی و کیفی در تولید قارچ منتهی می شد.

با آگاهی بیشتر از مزایای فاز دو موفق و تهیه اصول عملیات پاستوریزاسیون کمپوست در سازه‌ای ویژه (تونل) در سال ۱۹۵۴ توسط استولر در امریکا، ۲۰ سال بعد در ایتالیا تونل احداث کردید و پس از آن در ابتدا در کشور هلند و سپس در سایر کشورهای جهان تونل‌ها ساخته و مورد استفاده قرار گرفت. از آن سال به بعد پیشرفت‌های بسیار زیادی در تمامی جوانب ساخت تونل صورت گرفته است.

تونل فاز دو

تونل فاز دو سازه‌ای است مستحکم که عمدتاً از بتن مسلحه ساخته می‌شود، چهار دیواری، مسقف، کاملاً ایزوله یا  باکمترین میزان پرت دمایی، دارای دو درب بزرگ (ایزوله) در دو طرف طولی و مجهز به کف هواده بسیار قوی که در آن کمپوست فاز یک به صورت توده و کاملاً یکنواخت تا ارتفاع حدود ۳/۵-۴ متر  قرار می‌گیرد.

با توجه به دانسیته بالای کمپوست فاز یک و فشار ناشی از ارتفاع توده کمپوست، سیستم هوارسانی بسیار قوی و با فشار بالا در تونل ها به کار گرفته می شود.

 

این فاز به بخش های جداگانه به شرح ذیل تقسیم می شود:

 ۱- هم دمایی Leveling

زمان بر بودن عملیات پر تونل از یک سو و از سوی دیگر وجود میزان فعالیت کمپوست و اختلافات دمایی در بخش‌های مختلف توده کمپوست، سبب می‌شود تا در پایان پر تونل اختلافات دمایی محسوسی در نقاط مختلف  توده کمپوستی موجود در تونل شکل بگیرد که بعضاً این اختلاف به ۵-۶ درجه نیز خواهد رسید. به ایجاد هم دمایی در نقاط مختلف کمپوست و نیز مهار کردن فعالیت ذاتی کمپوست های بیش فعال، با استفاده از هوای سیرکوله به همراه  میزان مناسبی هوای آزاد و در مدت ۵ تا ۱۵ ساعت (با توجه به میزان فعالیت کمپوست) اختلاف دمایی موجود در توده کمپوست را به حداقل ممکن رسانده می‌شود. دامنه دمایی این مرحله ۴۵-۵۰ درجه سانتی گراد است.

۲- گرم کردن warm up

با ایجاد همدمایی در نقاط مختلف کمپوست با استفاده از هوای سیرکوله به همراه هوای آزاد دمای تمام نقاط توده کمپوست به تدریج و میزان ۱-۱/۵ درجه در ساعت افزایش خواهد داشت تا به دمای ۵۸-۵۹ درجه برسد. علت این اقدام، افزایش دمای کمپوست در تمام نقاط کمپوست به‌صورت همزمان است. در غیر اینصورت و با وجود نقاطی در کمپوست که در مدت معین در دمای پاستوریزه مطلوب قرار نگرفته‌اند، پاستوریزاسیونی ناموفق را خواهیم داشت. در این مرحله  کمپوست عمدتاً بدون نیاز به تزریق بخار به دمای مورد نظر خواهد رسید.

۳- پاستوریزاسیون killing period

در این مرحله دمای کمپوست در داخل تونل را به مدت ۸ الی ۶ ساعت در دمای ۶۰ درجه نگهداری می‌شود. هدف از این مرحله از بین بردن عوامل بیماری‌زا، آفات و سایر عوامل ناخواسته در توده کمپوست است. باید توجه نمود که بالاتر رفتن  دمای کمپوست از دمای ۶۰ درجه ضمن تاثیرات مطلوب بر عوامل ناخواسته، سبب مرگ گروهی خواص از ارگان‌های مفید و در نتیجه افت راندمان  و کیفیت محصول تولیدی خواهد شد.

با توجه به تاثیرات بازدارنده و کشنده غلظت بالای گاز آمونیاک بر عوامل ناخواسته موجود در کمپوست به‌ویژه کنه‌ها، توصیه می‌شود تا با حفظ غلظت گاز آمونیاک در محدوه  ۴۵۰ پی پی‌ام به مدت ۲ تا ۳ ساعت در اواسط این دوره، به میزان کاملاً محسوسی در نابودسازی عوامل ناخواسته در کمپوست توفیق حاصل نمایید. لازم به ذکر است در این مقطع به منظور تأمین اکسیژن ارگان‌های موجود در کمپوست باید ۵-۱۰% دریچه هوای ازاد تونل باز باشد.

۴- خنک کردن Cooling down

پس از پایان مرحله killing period،  دمای توده کمپوست از طریق کاهش دمای هوا از طریق افزایش حجم هوای ازاد و دور فن،  با شیبی به میزان ۲ تا ۳ درجه در ساعت به دمای ۴۶-۴۸ درجه رسانده خواهد شد.

۵- شیرین کردن Conditioning

هدف این مرحله کاهش غلظت آمونیاک موجود در توده کمپوست به کمتر از ۰/۱ درصد و تبدیل این گاز و سایر ترکیبات نیتروژنه به پروتئین میکروبی است. بهترین دمای مرحله شیرین کردن کمپوست ۴۶-۴۸ درجه سانتی‌گراد و دمای هوا نیز  کمتر از این میزان معمول است.

 

در این دوره حداقل استفاده از دریچه سیرکوله در دستور کار باید قرار گیرد. به جلوگیری از افزایش دمای کمپوست به بیش از ۵۰ درجه، میزان دریچه سیرکوله را باید افزایش داد. در این وضعیت دمای هوا به کمتر از ۴۳ درجه می‌تواند کاهش یابد.

در این مقطع با کاهش غلظت گاز آمونیاک به میزان ۵ پی پی‌ام، کمپوست آماده تلقیح خواهد شد. عموماً با استفاده از دراگر و ایندکاتور آمونیاک (Derager gas indication tube) و نمونه برداری از هوای برگشتی، غلظت گاز آمونیاک  آمونیوم تونل اندازه گیری می‌شود. دوره شیرین کردن کمپوست عموماً ۳ تا ۴ روز طول می‌کشد.

 

کمپوست سازی (فاز دو.قسمت اول), هاگ
مراحل مختلف فاز دو

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا