آکادمی قارچمقالات کاربردی

خاک پوششی در پرورش قارچ دکمه ای چه نقشی ایفا می کند؟

پرورش قارچ دکمه ای در ایران طی مراحلی صورت می گیرد، بدین ترتیب که بعد از عمل آوری کمپوست در فاز یک، آن را به تونل پاستوریزه انتقال می دهند تا کمپوست در دمای 58 الی 60 درجه سانتیگراد پاستوریزه شود. بعد از پاستوریزه کردن کمپوست، نوبت به بذر زنی می رسد. بعد از عمل بذرزنی، کیسه های کشت شده به سالن های پرورش انتقال پیدا می کنند. حدود 15 روز طول می کشد تا اسپان در کمپوست عمل کرده و کمپوست را سفید نماید. به تدریج با رشد بذر قارچ در کمپوست، بوی مطبوع قارچ فضای سالن را پر می کند.

معمولاً پس از 14 الی 15 روز، میسلیوم قارچ کاملاً در کمپوست نفوذ می کند و کلنی قارچ در سطح بستر مشاهده م شود که به تدریج به هم متصل می گردد و یک پوشش سفید رنگ یکنواخت را در سطح بستر تشکیل می دهد. بعد از سفید کردن بستر، نوبت به خاک پوششی می رسد که در ادامه درباره آن بیشتر توضیح خواهیم داد:

خاک پوششی یکی از مراحل اساس در تولید و پرورش قارچ دکمه ای است و به منظور متوقف کردن رشد رویشی قارچ و وادار کردن میسلیوم به تولید اندان باردهی مورد استفاده قرار می گیرد. از طرفی خاک پوششی غیراز اینکه میسلیوم را به تولید اندام باردهی وادار می کند، مزایای دیگری هم دارد. این خاک، تکیه گاه مناسبی برای استقرار اندام باردهی ایجاد می کند و رطوبت لازم را برای تشکیل و رشد این اندام ها فراهم می آورد و علاوه بر آن، از تبخیر رطوبت بستر در زمانی که وجود آن بسیار حیاتی است، جلوگیری می کند. بنابراین باید از کیفیت مناسب برخوردار و دارای خصوصیات زیر باشد:

  1. نباید شور باشد، یعنی EC آن باید حدود 7/0 باشد
  2. PH آن باید خنثی ، یعنی بین 5/6 تا 7 باشد
  3. ضریب نگهداری آب آن باید بالا باشد، یعنی در نگهداری آب از ظرفیت بالایی (بین 85 تا 90 درصد) برخوردار باشد
  4. بافت خاک پوششی نه زیاد سنگین و نه زیاد سبک باشد. بدین صورت که تبادلات گازی و نفوذ هوا در آن به راحتی امکان پذیر گردد. اگر بافت خاک پوششی سنگین باشد، به شدت روی تولید محصول تأثیر منفی می گذارد و اگر این بافت بیش از حد سبک باشد باعث رشد سریع قارچ می گردد که به بیرون آمدن آن از سطح بستر و عدم جذب کافی غذا از کمپوست منجر می شود .بنابراین قارچ ها پنبه ای و فاقد بافت گوشتی می گردند.

 

موفقیت در تولید قارچ و کمیت و کیفیت آن با کیفیت و نحوه مصرف خاک پوششی ارتباط تنگاتنگی دارد.

در ترکیب خاک پوششی مواد مختلفی را مورد استفاده قرار می دهند و هر واحد تولید قارچ، فرمولی را برای خاک پوششی دارد که معمولاً جزء اسرار واحدهای تولید قارچ می باشد. می توان به خاک پوششی مواد مختلفی را همچون پوکه معدنی، پرلیت، ورمیکولایت، کمپوست برگشتی و … اضافه کرد.

خاک پیت چند نمونه دارد که در معادن مختلف، بافت آن متغیر است. خاک پیت ریشه دار که باید از ریشه پوسیده گیاهان تشکیل شود، خاک پیت سبک سیاه و خاک پیت سنگین (که از بافت سنگین و خاک رسمی وسیلتی تشکیل شده است) می باشد.

در بعضی واحدهای تولید قارچ به ترکیب خاک پوششی، کمپوست برگشتی عمل آوری شده را نیز اضافه می کنند، اما در تجربه ای که بنده کسب نموده ام، کمپوست برگشتی (s.m.c) در خاک پوششی باید مراحلی را بگذراند تا بتوان از آن در ترکیب این خاک استفاده کرد. در مرحله اول باید کمپوست برگشتی را به مقدار لازم (مثلاً برای یک سال) در گودالی که از قبل حفر شده است، ریخت و روی آن را با خاک پوشاند. بعد از یک سال، وقتی کمپوست برگشتی را مجدداً از دل خاک بیرون آوریم، بافت به قدری پوشیده شده که همچون خاک پیت ریشه دار، سبک می باشد. بعد از استخراج کمپوست برگشتی، باید پوسیده شده آن را خرد و الک نمود و بعد از آن با فرمالین 37 درصد، ضدعفونی و سپس در ترکیب خاک پوششی استفاده کرد.

به طور مثال، یک ترکیب مناسب خاک پوششی بدین صورت می باشد:

  1. خاک پیت ریشه دار 10 تا 20 درصد
  2. کمپوست برگشتی عمل آوری شده 20 تا 30 درصد
  3. خاک پیت سنگین یا رس سیلت دار 10 تا 20 درصد
  4. سنگ گچ خالص 10 تا 15 درصد ( برای تنظیم PH)
  5. خاک پیت سبک 30 تا 40 درصد

به ترتیب خاک پوششی می توان پوکه معدنی (برای سبکی و آسانی تبادلات گازی) نیز اضافه کرد. باید دقت کرد که خاک پیت مورد استفاده در خاک پوششی، رس زیاد نداشته باشد، چون باعث چسبندگی بیش از حد خاک و کاهش شدید چین های دوم و سوم تولید می شود. هچنین هنگام خرید خاک پیت باید دقت کنیم شور نباشد که این عمل به صورت ظاهری نیز قابل تشخیص است . اگر خاک پیت شور باشد، شوری به صورت سفید رنگ، براق و کریستالی مشخص می شود. حتی می توان «EC  متر» و  «PH متر» دیجیتالی تهیه نمود و با دقت، PH و EC خاک را اندازه گیری کرد و از طرفی باید در مسائل بهداشتی نیز دقت کنیم تا خاک پوششی عاری از آلودگی قارچی، باکتریایی و مواد آلی باشد. برای از بین بردن قارچ ها، نماتدها، باکتری ها، حشرات و غیره باید خاک پوششی را پاستوریزه یا استریل نمود. اگر بخار آب گرم موجود باشد، معمولاً این خاک را به مدت 10 ساعت با بخار آب در حرارت 60 درجه سانتیگراد پاستوریزه می کنند و اگر مقدار خاک پوششی کم باشد می توان با استفاده از فرمالین آن را ضدعفونی کرد. برای این کار، خاک پوششی را در لایه هایی به قطر 10 تا 15 سانتیمتر و در سطح صاف سیمانی پخش می کنند و فرمالین 4 درصد را روی آن می پاشند. سپس لایه دوم با همین ضخامت و پاشیدن فرمالین صورت می گیرد و به همیت ترتیب، لایه بعدی به وجود می آید تا خاک به اتمام برسد.

خاک پوششی پاستوریزه باید کلوخه ای نباشد و همچنین رطوبت مناسب داشته باشد و پس از اتمام عملیات ضدعفونی با فرمالین و قبل از استفاده، باید کاملاً تهویه شود تا هیچ اثری از فرمالین در آن باقی نماند.

خاک پوششی بعد از پاستوریزه شدن باید دارای رطوبت مناسب و کافی باشد. رطوبت اضافی در خاک پوششی، عمل پخش آن را در سطح بستر مشکل می سازد و کمبود رطوبت نیز باعث بروز مشکل در پنجه دوانی و نفوذ قارچ در خاک پوششی می شود.

قطر خاک پوششی برای بستر در واحد های تولیدی، مختلف می باشد و از 3 تا 10 سانتیمتر متغیر می باشد که معمولاً در واحدها (درایران) 4 سانتیمتر استفاده می شود.

قبل از مرحله خاک دهی حتماً باید سطح بسترصاف شود، زیرا اگر صاف نباشد یا خوب صاف نشده باشد باعث تفاوت و اختلاف قطر خاک در محل های مختلف می شود و بنابراین در جایی که قطر خاک کمتراست، میسلیوم قارچ زودتر درخاک نفوذ می کند و قارچ، اندام باردهی خود را تشکیل می دهد. بنابراین یکنواختی در سطح بستر به وجود نمی آید.

همچنین در موقع پاستوریزه کردن خاک حتماً باید دمای 60 درجه سانتیگراد رعایت شود، زیرا اگر دما بالاتر رود، خاک می سوزد و سبب به وجود آمدن کپک سفید در آن و مانع رشد میسلیوم در خاک می شود و این وضعیت باعث پایین آمدن کمیت و کیفیت قارچ می گردد.

 

ماهنامه کشاوز – بهمن 86 – شماره338 – ص 52الی 53

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا