دانستنی‌هاقارچ و خانواده

قارچ، معجزه آفرینش

نقش قارچ ها در زندگی انسان بسیاری از حوزه های زندگی آنها را در برمیگرد.

نقش قارچ ها در زندگی انسان بسیاری از حوزه های زندگی آنها را در برمیگرد.همانطور که میدانید قارچهای خوراکی بسیار مفید و مغذی هستند تاحدی که میتوان آن ها را با تخم مرغ و شیر و گوشت مقایسه یا حتی جایگزین کردو به عنوان منبع پروتئین تک سلولی در نظر گرفت. زیرا این موجودات به راحتی قابل هضم و دارای مقدار زیادی اسیدهای آمینه آلانین ، ترئونین و تیروزین ، فیبر، قند های کم ، کالری کم و فاقد کلسترول هستند.

ذهنیت اکثر انسان ها درمورد  قارچ این چنین است که آن ها باعث بیماری و پوسیدگی مواد غذایی میشوند ولی درعلم و صنعت این نظریه نقض میشود. چراکه قارچ ها در بسیاری از سطوح زندگی انسان ها و به صورت خاص بر رفاه جمعیت انسانی تاثیرگذارند.

پراکندگی و تنوع قارچ

قارچ ها به تعداد بسیار زیاد در همه جا وجود دارند – در خاک و هوا، در دریاچه ها، رودخانه ها و دریاها، درون گیاهان و حیوانات، مواد غذایی و پوشاک وحتی بدن انسان. خبر خوب این است که ردپای این موجودات را میتوانید در فرآیندهای خانگی وصنعت وحتی درآینده ای نه چندان دور در فضا هم مشاهده کنید.

از آنجایی که نقش قارچ ها در زندگی انسان بسیاری از حوزه های زندگی آنها را در برمیگرد، ما دراین مطلب به حوزه های پزشکی، کشاورزی، صنعت ، صنایع غذایی و کاربردهای دیگر قارچ در زندگی انسان میپردازیم به امید آنکه مفید واقع شود.

قارچ، معجزه آفرینش, هاگ

قارچ در پزشکی و نقش دارویی آن

امروزه قارچ ها یکی از امیدبخش ترین موجودات زنده ای هستند که در تحقیقات زیست فناوری مورد استفاده قرار می گیرند. در واقع یکی از مهمترین و سودآورترین صنایع در سطح جهانی، قارچ است و خوشبختانه سر رشته این تحقیقات به جوامع دانشگاهی ایران نیز رسیده است و با توجه به اهمیت روزافزون و رو به گسترش این موجودات در صنایع مختلف، پژوهشگران گروه زیست فناوری قارچ های صنعتی جهاد دانشگاهی مشهد طی تحقیقات و بررسی های صورت گرفته، موفق شده اند دانش فنی تولید قارچهای خوراکی دارویی را کسب کنند.

از لحاظ پیشینه ، قارچ های دارویی (بویژه قارچهای بزرگ کلاکهدار) به مدت طولانی نقش موفقیت آمیزی در درمان نقص های ایمنی بویژه در طب سنتی چین داشته اند. چنان که، در فارماکوپه های چین، استفاده از بیش از ۱۰۰ گونه از این قارچ ها برای درمان بسیاری از بیماری ها تشریح شده است و در حال حاضر، بسیاری از فرآورده های دارویی به دست آمده از این قارچ ها توسط شرکت های بزرگ دارویی ژاپن، کره و چین تولید می شوند. با این وجود، تاکنون این داروها کمتر در جهان پزشکی غرب مورد استفاده قرار گرفته اند که این امر، به علت ساختار پیچیده و نداشتن خلوص دارویی قابل قبول آنهاست.

افزایش مطالعات علمی

همانطور که گفته شد، مطالعات علمی درخصوص قارچ های دارویی، طی دو دهه گذشته به طور فزاینده ای گسترش پیدا کرده است. این مطالعات ابتدا در ژاپن ، کره و چین و سپس در آمریکا توسعه پیدا کرد.  برخی از عصاره ها و ترکیباتی که بتازگی از قارچ های دارویی بدست آمده اند، امید زیادی را به لحاظ داشتن خواص تعدیل کننده ایمنی (آنتی بیوتیک ها)، ضد سرطان(سرطان پروستات و سینه) ، قلبی- عروقی ،ضد تورم، ضد ویروس ، ضد باکتری ، ضد انگل ، کاهش کلسترول ، محافظت کننده در برابر هپاتیت،افزایش سوال های T، بیماری قند وکاهش وزن به وجود آورده اند.

طبق مطالعات انجام شده قارچ ها منبع غنی از ویتامین های «ب» و «دی» هستند و همچنین در درمان آکنه های پوستی، روشنایی پوست ، هیدراته کردن آن و جلوگیری از پیری زود رس موثر است. با این حال، لازم است به مضرات مصرف زیاد قارچ نیز اشاره کنیم؛ نشانه های سوء مصرف قارچ عبارتند از: خستگی مفرط ، ناراحتی شکم و معده ، توهم و حواس پرتی ،اضطراب ، احساس آلرژی و خارش پوستی .

شناخته شده ترین قارچ های دارویی

قارچ کله میمونی با نام علمی “Hericium erinaceus”: این قارچ دارای پلی‌ساکارید‌ها، تریترین‌ها، آدنوزین، ارگوسترول و آلکالوئیدهای مخصوصی است. از خواص دارویی این قارچ می‌توان به جلوگیری از رشد تومور، تقویت سیستم ایمنی، بهبود حرکات معده و روده، درمان بی‌خوابی، بازسازی سیستم نورونی و بهبود گردش خون اشاره کرد.

قارچ میتاکه با نام علمی “Grifola frondosa”: میتاکه کلمه‌ای ژاپنی و به معنای قارچ رقصان است. زیرا در قدیم هر کس این قارچ را می‌یافت، می‌توانست آن را با نقره معامله کند و به همین مناسبت به جشن و پایکوبی می‌پرداخت. از خواص این قارچ می‌توان به جلوگیری از رشد تومور، تقویت سیستم ایمنی، کاهش اثرات جانبی حاصل از شیمی‌درمانی، کاهش قند خون، جلوگیری از ابتلا به آنفولانزا و حذف ویروس اشاره کرد.

قارچ بلازی “Agaricus blazei”: قارچی خوراکی ـ دارویی است. این قارچ در درمان هموروئید،‌ یبوست و تورم دهان و لثه موثر است.

قارچ دنبلان: قارچی خوراکی با نام محلی «کما» که دارای انواع ویتامین‌ها، مواد نشاسته‌ای، پروتئین، چربی، آب و املاحی چون سدیم، کلسیم، سیلیس، فسفر و … است. از این قارچ در درمان کم‌خونی، دفع کرم آسکاریس (انگل)، دل‌پیچه کودکان و تقویت بینایی استفاده می‌کنند.

قارچ تکمه‌ای با نام علمی “Agaricus bisporus”: قارچی که امروزه به وفور در بازار تولید و مصرف می‌شود. این قارچ با داشتن ویتامین B12 در درمان کم‌خونی موثر است. علاوه‌بر درمان کم‌خونی به علت داشتن نوعی قند در تقویت سیستم ایمنی و جلوگیری از رشد سلول‌های سرطانی وبه علت داشتن آب فراوان در درمان سنگ کلیه موثر است و در نهایت با داشتن ماده‌ای به نام لسیتین باعث کاهش کلسترول در رگ‌های خونی می‌شود. لازم به ذکر است که خواص ذکر شده تنها با مداومت در مصرف قارچ حاصل می‌شود.

قارچ، معجزه آفرینش, هاگ

کشاورزی و قارچ

رابطه بیو شیمیایی بین قارچ ها و ریشه گیاهان برای بهره وری از زمین های مزرعه ضروری است. بدون شراکت قارچ در سیستم های ریشه ای ، 80-90 درصد درختان و علف ها زنده نمی مانند. قارچ ها را میتوان با تولید آنزیم هایی مثل کیتیناز، سلولاز و گلوکاناز در کشاورزی و بخصوص در مبارزه با بیماریهای گیاهی مورد استفاده قرار داد.  این آنزیم ها با از بین بردن اجزای ساختاری قارچ ها، به مبارزه بااین عوامل بیماری زا می پردازند. بعضی از قارچ ها نیز با انجام فعالیت های شیمیایی و تجزیه مواد در خاک اقدام به سم‌زدایی می‌کنند.

درادامه چند مورد از قارچ هایی که در زندگی انسان نقش مهمی دارد را خدمت معرفی میکنیم:

گونه‌های بی‌هوازی: اکثر گونه‌های بی‌هوازی قارچ‌ها می‌توانند با تولید آنزیم‌های کیتیناز، گلوکاناز و سلولاز در امر کشاورزی و مقاوم سازی گیاهان در برابر بیماری‌ها استفاده کاربرد داشته باشند.

قارچ مایکوریزا: این نوع قارچ باعث تولید ریزوسفر می‌گردد، به صورتی که ثبات خاک و کمک به رشد گیاه را به ارمغان می‌آورند و باعث می‌شود تبادل مواد مغذی بین خاک و گیاه افزایش یابد. این قارچ می‌تواند جایگزین کود‌هایی همچون فسفات (که یک کود شیمیایی است) شود.

قارچ ازن: این قارچ بهترین جایگزین برای متیل برماید برای ضد عفونی خاک است، به صورتی که از حمله باکتری و انگل‌ها به گیاهان جلوگیری کرده و رشد گیاه در شرایط مساعدتری قرار خواهد رفت.

قارچ شی: این نوع قارچ در استفاده بهینه از ضایعات کشاورزی بسیار مفید است.

 

 

قارچ، معجزه آفرینش, هاگ

قارچ درصنایع غذایی

قارچ ها در فرایندهای صنعتی و غذایی نظیر تهیه نان و تهیه پنیر نقش دارند. قارچ هایی که مواد قندی را تخمیر می کنند، قارچ قندی یا ساکارومیست می نامند و از قدرت تخمیری این قارچ ها در ایجاد الکل ، گاز کربنیک و تخمیر مواد در صنایع متعدد نیز استفاده می‌کنند.

در سالهای اخیر، محققان توانسته اند با روشهای اصلاح نژاد و انتخاب نژاد بهتر، انواعی از مخمرها را که امتیازات بیولوژیکی زیادی نسبت به نژادهای وحشی داشته وطعم و مزه فراورده‌ها را مطبوع‌تر می‌سازند، بدست آورند. ارزش غذایی مخمرها به علت داشتن مقدار قابل توجهی اسیدهای آمینه ، ازت ، فسفر ، ویتامینهای C و D است. در کشور چین از این قارچ ها به عنوان جبران کننده کمبود مواد پروتئینی، به جیره غذایی افراد استفاده می کنند.

قارچ های مورد استفاده در صنایع

قارچ قندی یا ساکارومیست: این قارچ توانایی تخمیر قند‌ها را دارد و در به دست آوردن الکل و گاز کربنیک مورد استفاده قرار می‌گیرد.

قارچ اسپرژیلوس: این نوع قارچ که نوعی مخمر محسوب می‌شود، به دلیل داشتن مقدار قابل توجهی اسید آمینه، ازت، فسفر و ویتامین در صنعت غذایی موارد استفاده زیادی دارد.

قارچ پورتابلا: این قارچ که منبع اصلی ریبوفلاوین است وقتی در معرض نور فرابنفش قرار می‌گیرد، در تهیه اسید‌ها نیز بسیار موثر است.

قارچ ماشروم: این نوع قارچ همان قارچ خوراکی است که منبع اصلی ویتامین دی است.

قارچ کله میمونی: این قارچ دارای انواع مختلف پلی ساکارید‌ها، ادنوزین‌ها، تری‌ترین‌ها و ارگوسترول که در جلوگیری از رشد تومور‌ها، درمان بی‌خوابی، کاهش قند خون و بهبود گردش‌ خون نقش بسیار مفیدی دارد.

قارچ شیتاکه: این قارچ برای جلوگیری از ابتلا به آنفولانزا، حذف ویروس و کاهش اثرات جانبی شیمی درمانی استفاده دارد.

قارچ دنبلان: این قارچ خوراکی که سرشار از ویتامین، پروتئین، چربی، آب و مواد معدنی همچون کلیسم و فسفر است در درمان کم خونی، تقویت بینایی، دل پیچه کودکان و دفع کرم آسکاریس نقش به سزایی دارد.

قارچ تکمه‌ای: این نوع قارچ که دارای ویتامین B12 است، به علت داشتن آب زیاد برای دفع سنگ کلیه و نیز داشتن نوعی قند در تقویت سیستم ایمنی بدن نقش قابل توجهی دارد.

قارچ بامی: این نوع قارچ در رفع درد‌های گوارشی و سوزناک خونی بسیار کاربردی است.

نقش قارچ در محیط زیست

قارچ های زیادی در طبیعت و محیط زیست به صورت رویشی یا زایشی رشد میکنند که نقش اصلی بعضی از آنها کمک به محیط زیست است. بعضی از این قارچ ها عبارتند از:

قارچ پنی سیلیوم: درگذشته برای پاکسازی پهنه های آبی از روش های شیمیایی استفاده میکردند که باعث آسیب به موجودات آبی میشد.ولی امروزه با این قارچ ، روش زیست پالایی(تکنیک مدیریت زباله با استفاده از یک موجود زنده برای حذف یا خنثی کردن آلاینده های یک محیط آلوده) که هیچ آسیبی درپی ندارد را استفاده میکنند.

قارچ آسپرجلوس:این قارچ نیز توانایی بالایی در انجام عمل زیست پالایی دارد.

قارچ کلادسپریوم: بهترین و قوی ترین قارچ شناخته شده در عمل زیست پالایی این قارچ است. که بدون وارد کردن هیچ آسیبی به محیط زیست این عمل رابه خوبی انجام میدهد.

قارچ گل سنگ: قارچ‌ها در تشکیل گلسنگ‌ها به حالت همزیستی شرکت داشته و به صورت مایکوریز در ریشه برخی از گیاهان دیده می‌شوند.

 

قارچ، معجزه آفرینش, هاگ

قارچ و درختان

آیا تابحال به این فکر کرده اید که درختان باتوجه به زنده بودنشان چگونه باهم درارتباط هستند؟پاسخ سوال شما در دست شبکه های ریشه ای قارچ است.این ریشه ها بسیار باریک و گسترده هستند و همین ویژگی سبب شده تا ریشه های قارچی در کل جنگل وجود داشته باشد و درختان به وسیله آن موادغذایی مورد نیاز یکدیگر راتامین کرده و باعث ارتباط آنها شود.آن ها موادشیمیایی و معدنی را از درختی به درخت دیگر میرسانند وهمچنین در زمان خطر به یکدیگر هشدار میدهند.

به عنوان مثال درزمان  خشکسالی یا حمله حشرات برای همنوعان خود پیام ارسال میکنند و یکدیگر را باخبر میسازند. سیستم همیاری بین درختان نیز از این طریق صورت میگیرد و درختان قوی تر به همنوعان ضعیف تر خود کمک میکنند تا آن ها نیز به حیات خود ادامه دهند. این ارتباطات بین بیشتر گونه های گیاهی دیده میشود به همین دلیل به ریشه های قارچ ها “اینترنت طبیعی زمین” گفته میشود.

قارچ ها، مسئول بازیافت طبیعت

قارچ ها با کمک به بقای گونه های سایر پادشاهی ها از طریق تأمین مواد مغذی، به عنوان تجزیه کننده ها و بازیافت کننده ها در طیف گسترده ای از زیستگاه های طبیعی، نقش اصلی را ایفا می کنند. همچنین قارچ ها نقش مهمی در ترشح عناصر کمیاب و در عین حال بیولوژیکی ضروری مانند نیتروژن و فسفر از مواد پوسیده دارند.

اگر قارچ ها و باکتری ها  به عنوان اصلی ترین نیروی بازیافت در محیط زیست، حضور نداشتند تا با همیاری یکدیگر مواد مرده را به شکلی درآورند که دوباره به خاک بازگردند وقابل استفاده باشند، عمل تجزیه به شدت کاهش پیدا میکرد و انسان ها دراثر انبوهی از بقایای گیاهان و جانوران مرده ازبین میرفتند.

گونه ای دیگر از قارچ ها در طبیعت هستند که با تجزیه زباله ها در محیط ، مزایای بسیاری دارند البته این کار توسط مهندسان و محققان تبدیل به چالشی شده که در پی حل آن هستند زیرا تجزیه به وسیله قارچ ها هم زمان بیشتری نیاز دارد هم ماده ای سمی را ایجاد میکند که ممکن دارای سمیت ژنی  باشد. به همین علت، به منظور تصفیه زیستی باید مورد ارزیابی قرار گیرد ولی اگر کار میکروب زدایی در محل انجام شود دیگر نیازی به انتقال مواد سمی ایجاد شده به محل تصفیه نیست و این باعث سازگاری بهتر، فضای کمتر، هزینه کمتر و همچنین کارآفرینی برای نیروهایی با تخصص کم است.

قارچ و ویتامین خورشید

نور خوشید سرشار از ویتامین دی و همچنین دارای اشعه UVB (ماورای بنفش) است.قارچ ها باتوجه به شرایط رشد آنها درطبیعت و قرار گرفتن در معرض نورخورشید سرشار از ویتامین دی و دارای خاصیت درمانی هستند.

قارچ و دریا

محققان موفق به کشف نوعی قارچ در دریای برحالمیت شده اند. وجود این قارچ استثنایی در آب بحرالمیت، ممکن است درآینده نه چندان دور به مقاومت گیاهان کشاورزی در برابر نمک  کمک کند. زیرا این قارچ میتواند میزان شوری آبی که ده برابر از آب اقیانوس ها هم بیشتر است راتحمل کند. محققان توانسته اند باتوجه به شورتر شدن خاک ها با استخراج کردن یک ژن به خصوص از این قارچ که با گلیسرول رابطه دارد، مخمری به وجود آورند که باعث میشود گیاهان آب کمتری را از دست بدهند.

البته فیزیولوژیست های گیاهی انگلستان میگویند که قارچ ها و گیاهان کشاورزی تفاوت های زیادی باهم دارند پس لزومی ندارد این ژن را مفید تلقی کنیم. همچنین، مقاومت در برابر نمک احتمالا ویژگی است که چندین ژن در آن دخالت دارد، فلذا بعید است که پیوند زدن یک ژن این مشکل را حل کند.

 

 

 

قارچ وفضا

قسمت رویشی قارچ، میسیلیوم نام دارد که از شاخه های نخی شکل تشکیل شده است. محققان مرکز ناسا مشغول طراحی سازه ای از جنس قارچ هستند که آن را به عنوان یک ایستگاه فضایی با خود به سطح ماه و مریخ ببرند که این طرح میتواند به ساخت خانه هایی حافظ محیط زیست برروی زمین هم اجرایی شود.

این پایگاه قارچی برای حفاظت از سلامت فضانوردان هم مفید است زیرا میتواند آن ها را از تشعشعات کیهانی در امان نگه دارد و همچنین برای استخراج موادمعدنی و مغذی از سطح سیاره نیز کاربردی است. پیشنهاد وطرح کلی که برای این پایگاه داده شده به صورت سازه های سه لایه از جنس آب و یخ ،میکروب های فوتوسنتز کننده و میسیلیوم است.

از آنجایی هم که در بسیاری از سیارات آب ویخ وجود دارد میتوان بعدها از آن برای تولید آب مورد نیاز برای آشامیدن، نظافت و یا رشد گیاهان، حفاری، تولید و ساخت موشک استفاده کرد وهمچنین از لایه میکروب های فوتوسنتز کننده برای تولید اکسیژن مورد نیاز ومواد مغذی برای تغذیه و رشد قارچ فراهم کرد.

همانطور که گفته شد، برای کاهش هزینه ها شاید این امکان وجود داشته باشد که بذر قارچ ها را به فضا برد و همانجا در محلی مناسب با آبیاری آن پرورش قارچ در فضا را آغاز کرد. اگر این چنین موفقیتی کسب شود، یک قالب بزرگ برای سکونت فضانوردان به وجود می آید. درحال حاضر، شبیه سازی خاک سیاره مریخ برای اینکار درحال انجام است.

قارچ وتولید برق

اخیراً ، موسسه فناوری استیونز اثبات کرده که ازنوعی قارچ و سیانوباکتری و گرافن، الکتریسته تولید کرده والکتریسیته لازم برای  اداوت کوچکش را ازاین راه تامین می کند. در حالت طبیعی، سیانوباکتری ها با فرایندهای بیوشیمیایی از نورخوشید، الکتریسیته تولید میکنند اما رشد آنها در محیط آزمایشگاهی دشوار است؛ به همین دلیل پژوهشگران با اتصال انرژی تولیدکننده بر روی یک قارچ معمولی، این برق را تولید میکنند.

قارچ و حشره کش های بیولوژیکی

قارچ ها میتوانند باعث بیماری حیوانات شوند و از این رو میتوانند در کنترل آفات موثر باشند. قارچهای آنتوموپاتوژنیک که حشرات و یا همان آفات آلوده را از بین میبرند، به عنوان عامل کنترل بیولوژیکی مورد بررسی قرار گرفته اند. به عنوان مثال قارچ Beauveria bassiana یک آفت کش است که به عنوان عامل کنترل بیولوژیکی برای انتشار کپسول خاکستر زمرد مورد آزمایش قرار گرفته است.

قارچ، معجزه آفرینش, هاگ

قارچ  وادبیات وهنر

گاهی اوقات قارچ ها در حوزه ادبیات ، چه برای کودکان و چه بزرگسالان خودنمایی کرده اند. بارزترین نمونه آن در داستان “آلیس در سرزمین عجایب” لوئیس کارول  است که آلیس اگر قارچ بخورد بزرگتر میشود و ازطرف دیگر اگر غذا بخورد کوچک میشود.

شکسپیر نیزدرنمایشنامه کمدی The Tempest(طوفان)، از زبان “پروسپرو” اظهار کرده است که جن ها”قارچ های نیمه شب را درست میکنند”.

همچنین رمان ها و شعرهایی درباره قارچ ها یا اشاره به آن توسط ادموند اسپنسر ، پرسی بیشه شلی ، کیتس ، تنیسون، آرتور کانن دویل،لارنس و امیلی دیکنسون سروده یا نگاشته شده است، که تنیسون باعبارت “پاهای روی چمن” از آن یادکرده است.

اما حضور قارچ در هنر هم گاهی دیده شده است. به طور مثال پائولو پورپورا در اواخر قرن هفدهم نویسنده کتاب کودکان بود وصدها تصویر آبرنگی دقیق از قارچ نقاشی کرد. اخیراً، هنرمندانی نظیر مارتین بلو هلن داونی،ملقب به “کارگر غیر ماهر” و استفن دام نقاشی هایی راجب قارچ ارائه داده اند.

 

رشته قارچ شناسی در دانشگاه ها

و در پایان، قارچ شناسی در علم پزشکی بسیار پراهمیت است؛ زیرا قارچ ها را از نظر اهمیت پزشکی و یا داشتن عفونت بررسی میکنند و درنتیجه برای تشخیص،  درمان و نحوه پیشگیری بیماری از آن استفاده میکنند.

فارغ التحصیلان این رشته میتوانند به تهیه و تولید آنتی ژن و آنتی سرم های قارچی برای تشخیص آزمایشگاهی و همچنین مطالعات گسترده دررابطه با بیماری های قارچی درایران و بررسی و ارائه پروژه های تحقیقاتی کاربردی جهت پیشگیری و کنترل بیماری ها بپردازند.

در مقطع کارشناسی ارشد قارچ شناسی پزشکی، دانشجویان می آموزند که قارچ ها از نظر پزشکی چه اهمیتی دارند، عفونتهای ناشی از آن ها کدامند، تشخیص، درمان و نحوه پیشگیری از آنها چگونه است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا