آکادمی قارچآموزش

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ

پوشاندن  سطح بستر و کمپوست با لایه‌ای از خاک مرطوب که دارای ساختار ویژه‌ای است، را خاک‌دهی  می‌گویند.


بعد از رشد میسلیوم در کمپوست که حدود ۱۲-۱۴ روز طول می انجامد،  مرحله جدید شروع می‌شود که در آن سطح کمپوست با خاک‌پوششی پوشانده می‌شود.

با این شیوه رشته‌های میسلیوم وارد خاک‌پوششی شده و در آن گسترش می‌یابند. این لایه‌ی پوششی باید ظرفیت نگه‌داری آب را در خود داشته باشد.

بعد از آماده کردن خاک‌پوششی بر اساس فرمول  مورد نیاز، باید آن را در دمای ۶۰ درجه سانتی‌گراد  به مدت ۸ ساعت پاستوریزه کرد و بعد از خنک شدن آن تا دمای ۲۵ درجه  آن را به سالن پرورش قارچ منتقل کرد و  سطح کمپوست را با لایه‌ای از خاک پوششی با ضخامت 4 سانتی‌متر می‌پوشانند.

محتوا پنهان

مجموعه وظایفی که خاک‌پوششی بر عهده دارد عبارت است از

۱- محافظت از بستر و جلوگیری از خشک شدن آن

میسلیوم قارچ به‌شدت نسبت به خشکی هوا حساس است. هرچقدر هم حفاظت از بستر زیاد و دقیق باشد بازهم به دلیل تماس مستقیم با هوا خشک می‌شود.

پوشاندن بستر به‌وسیله‌ی خاک‌پوششی، میسلیوم ها را از خسارت ناشی از خشکی حفظ کرده و مانع تبخیر رطوبت از سطح بستر می‌شود.

۲- ایجاد محیط یا لایه‌ی هوایی مرطوب در سطح بستر برای تشکیل گروه‌های زایشی اولیه یا سلول‌های پریموردیا

خاک‌پوششی ترکیبی از مواد لازم برای رشد شبکه‌ها میسلیومی است و لایه پوششی به‌گونه‌ای است که میسلیوم می‌تواند به‌سرعت در آن گسترش پیدا کند و به‌صورت شبکه‌ای درمی‌آید که درنهایت امکان تشکیل گره‌ها و تبدیل آن‌ها به سر سنجاقی فراهم می‌شود.

۳- ذخیره آب برای رشد قارچ‌ها

رشد پین ها و تبدیل  به قارچ کامل، به‌شدت تحت تأثیر آب و دست رسی به آن است و در صورت نبود آب، قارچ‌ها از رشد باز خواهند ماند.

خاک‌پوششی در این جا به‌عنوان یک منبع ذخیره آب عمل می‌کند و در مرحله زایشی باعث رشد قارچ‌ها می‌شوند. خاک‌پوششی در مواقع نیاز آب ذخیره‌شده در خودش را در اختیار میسلیوم قرار می‌دهد.

این مسئله در چین‌های سنگین که رقابت قارچ‌ها بر سر آب بالا است ، اهمیت می‌یابد.

۴-حمایت و فعال کردن میکروارگانیسم‌های موجود و درنتیجه افزایش تولید قارچ

عوامل محیطی نظیر دما ، رطوبت نسبی و غلظت دی اکسید کربن تشکیل گره های اولیه قارچ را تحت تأثیر قرار می‌دهند. ولی  وجود باکتری های خاص در خاک از عوامل دیگری است که تشکیل پریموردیا در خاک پوششی را سبب می شود.

پس در صورت عمل آمدن خاک با ترکیبات مناسب و صحیح می‌توان میزان میکروفلور مطلوبی را در خاک پوششی در اختیار داشت.

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ
خاک دهی و خاک پوششی

از ویژگی‌ها مهم خاک‌پوششی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

خاک‌پوششی اگر نامناسب باشد توانایی خراب کردن یا از بین بردن فواید کمپوست را دارد. خاک‌پوششی در اصل موجب حفظ رشد میسلیومی، تحریک باردهی. و تبدیل رشته‌های میسلیومی به اندام‌زایشی قارچ است.

پس به این دلیل که خاک‌پوششی نقش مهمی در رشد میسلیوم دارد. در این صورت باید یک سری خصوصیت داشته باشد که به آن می‌پردازیم:

۱- روابط آبی و نگه‌داشتن آب:

خاک‌پوششی باید دارای ظرفیت جذب و آزادسازی مقادیر پایدار آب باشد و قابلیت نگه‌داری رطوبت را نیز داشته باشد، و علاوه بر تقویت میسلیوم، رطوبت کافی را جهت تکامل اندام‌زایشی قارچ فراهم کند.

۲-ساختمان:

ساختمان خاک‌پوششی باید متخلخل و باز باشد تا تحمل آب یاری‌های مکرر را داشته باشد. در این سطح متخلخل، یک سری حفره‌ی کوچک وجود دارد که رطوبت لازم را برای محافظت از تشکیل و رشد گره‌های اولیه فراهم می‌کند.

و دربیانی دیگر، این منافذ رطوبتی کوچک از رشد سلول‌های ته سنجاقی حمایت می‌کند و راه انتشار گازهای متابولیکی موجود در بستر کمپوستی درون هوای اطراف را باز می‌کند یا به عبارتی به گازهای دی‌اکسید کربن و اکسیژن اجازه می‌دهد در بستر قارچ منتشر شوند.

اگر لایه‌ی هوای مرطوب روی سطح خاک‌پوششی از بین برود، تراکم گازها از تشکیل این گره‌ها جلوگیری می‌کند. پس ساختار حفره‌ای خاک‌ پوششی، به‌طور مستقیم قابلیت تولید گره‌ها و اندام‌های زایشی قارچ را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

۳- میکروفلور یا جمعیت میکروبی:

وجود باکتری‌های مفید و سودمند در خاک‌پوششی از اهمیت زیادی برخوردار است. حضور زیاد باکتری‌هایی نظیر pseudomans putida، منجر به افزایش تشکیل سلول‌های ته سنجاقی و بالا رفتن عملکرد می‌شود. برداشت نیز زودتر اتفاق می‌افتد.

در طی کلونی بندی  خاک‌پوششی، این باکتری‌ها تحت تأثیر گازهای متابولیکی قرار می‌گیرند. هرچه خاک متراکم‌تر و عمیق‌تر باشد انتشار گازها کندتر شده  و عملکرد بیشتر می‌شود.

این ریز زنده‌های مهم، نمونه‌هایی عالی از باکتری‌های هم‌زیست یا میسلیوم هستند و استریل کردن خاک‌پوششی باعث از بین رفتن و کاهش آن‌ها می‌شود. این باکتری‌ها باعث ایجاد مقاومتی طبیعی در خاک‌پوششی نسبت به عوامل رقیب می‌شود.

۴-ارزش غذایی:

خاک‌پوششی به‌تنهایی نمی‌تواند مواد غذایی لازم را برای رشد و پرورش قارچ فراهم کند و ارزش غذایی آن باید کم‌تر از بستر باشد زیرا در صورت غنی بودن شرایط را برای رشد کپک‌ها و عوامل رقیب فراهم می‌کند.

قطعات چوب، ریشه و سایر مواد تجزیه نشده‌ی گیاهی مکان‌های اولیه‌ی رشد برای همین عوامل هستند که باید بااحتیاط از خاک حذف کرد.

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ
خاک دهی و خاک پوششی

۵-PH:

خاک‌پوششی نباید برای رشد قارچ ایجاد محدودیت کند. برای رشد مطلوب میسلیوم باید اسیدیته ی خاک‌پوششی در حد مشخصی باشد.

چون PH نامناسب از عوامل مهم محدودکننده‌ی رشد قارچ است.PH مناسب برای قارچ دکمه‌ای ۷-۷/۵ است. بعد به‌تدریج به علت ترشحات اسیدی میسلیوم قارچ،PH آن کاهش می‌یابد و امکان دارد در اواخر دوره‌ی برداشت حتی به ۶ برسد.

در اینجا تنظیم PH خاک باید با استفاده از پودر آهک انجام شود.

۶-کیفیت بهداشتی:

خاک‌پوششی باید عاری از هرگونه آفات و عوامل بیماری‌زا باشد. به همین دلیل بعد  آماده شدن خاک‌پوششی، آن را حدود ۸ الی ۱۰ ساعت در دمای ۶۰ درجه سانتی‌گراد قرار داده و به‌وسیله‌ی بخار در اتاقی که به این منظور ساخته‌شده است، پاستوریزه می‌کنند تا عوامل مضر و بیماری‌زا و آفات از بین بروند. استفاده از فرمالین، روش دیگری برای پاستوریزاسیون خام‌پوششی است.

 

آموزش خاک دهی قسمت دوم

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ

در ادامه مطالب خاک‌دهی و خاک‌پوششی به بررسی ترکیبات و موادی مناسب برای ساخت خاکی ایده ال خواهیم پرداخت.

 

ترکیبات خاک‌پوششی

برای سهولت در فهم چگونگی کارکرد خاک‌پوششی، باید به شناخت کامل از اجزای خاک و خصوصیات ساختمانی و بافتی آن دست‌یافت.از مهم‌ترین‌های این مسئله به موارد زیر می‌پردازیم:

۱-خاک شنی

ذرات درشت (۲-۰/۵) میلی‌متر با منافذ هوایی بزرگ است. بااینکه دارای تهویه بالا است اما توانایی نگه‌داشتن آب را در خود ندارد و خیلی زود خشک می‌شود. به همین دلیل به‌تنهایی به‌عنوان خاک‌پوششی استفاده نمی‌شود.

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ
خاک دهی و خاک پوششی

۲-خاک رس

ذرات این خاک‌ریز و به هم چسبیده است. و به دلیل تراکم زیاد از قدرت تهویه‌ی کم‌تری برخوردار است اما ذرات آب را به خوبی در خود نگه می‌دارند و عدم تهویه‌ی مناسب باعث اختلال در رشد میسلیوم می‌شود.

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ
خاک دهی و خاک پوششی

۳-خاک لومی:

این خاک تقریباً ترکیبی متفاوت از شن و رس است که مقدار هوموس بالا، از ویژگی‌های مهم آن است. این خاک با بافت متوسط بهترین خاک جهت استفاده برای خاک‌پوششی است.

چون علاوه بر تهویه‌ی مناسب دارای قابلیت نگه‌داری آب را نیز داراست. بهترین نوع خاک جهت کشت قارچ، خاک لومی-رسی است. ترکیب اصلی خاک‌پوششی موردقبول دنیا، خاک پیت است که شامل مواد گیاهی کاملاً تجزیه‌ شده، با PH حدود ۳/۵-۴/۵ است.

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ
خاک دهی و خاک پوششی

رطوبت در ترکیبات هوموسی

ترکیب هوموس و رس همان‌طور که گفته شد، رطوبت بیشتری در خود ذخیره کرده و یک خاک‌پوششی ترد و باقدرت تهویه بالا ایجاد می‌کند. در رابطه با استفاده از خاک‌پوششی دو مسئله وجود دارد:

  1. افزایش خطر آلودگی قارچ‌ها و نماتود ها
  2. -از بین رفتن تدریجی ساختمان خاک در صورت آبیاری‌های پی‌درپی.

مسئله اول با پاستوریزه‌کردن یک نواخت خاک با بخار 60درجه سانتی‌گراد به مدت 6ساعت حل‌شدنی است. اما با پیدایش خاکی با ترکیب پیت موس عملاً از خاک‌های معمولی در کشت قارچ استفاده نمی‌شود. خاک‌پوش حاوی پیت موس  به‌ندرت پاستوریزه می‌شود. اما به دلیل اسیدی بودن بیش‌ ازحد خاک پیت برای اکثر قارچ‌ها، لازم است مقداری آهک به آن اضافه کرد.

 خنثی‌سازی اسیدیته ی خاک

موادی که توانایی خنثی کردن اثرات اسیدی خاک پیت و ترکیبات خاک‌پوششی را دارا هستند. شامل:

۱- گل‌سفید یا گچ: این ماده دارای بافتی نرم است که قابلیت نگهداشت آب را بالا می‌برد.
۲-پودر آهک: از سنگ‌آهن کلسیت معادن استخراج و آسیاب شده است که دارای ۹۷% کربنات کلسیم و کم‌تر از ۲% منیزیم است.

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ
خاک دهی و خاک پوششی

۳-ذرات سنگ‌آهن: به روش پودر آهک تهیه می‌شود و بر اساس اندازه ذرات دسته‌بندی می‌شوند. مثلاً ذره سنگ‌آهک با شماره ۹ برای قسمت پوششی بستر مناسب است.

۴-سنگ‌آهن دولو میت: چون دارای منیزیم زیادی است کم‌تر به آن پرداخته‌شده زیرا درصد بالای منیزیم باعث آسیب به میسلیوم ها و اختلال در رشد آن‌ها می‌شود.

۵- ترکیب رس و آهک: از رسوبات خشک‌شده کف دریاچه به‌دست می‌آید. که شبیه به گل‌سفید است که ویژگی‌های رس را دارد. این ماده ترکیبی از کربنات کلسیم و رس بوده که ظرفیت نگه‌داری بالای آب را دارد.

۶-پوسته‌ی صدف: دارای کربنات کلسیم بوده و تأثیرات ساختاری آن در لایه پوششی شبیه به ذرات سنگ‌آهن است اما به دلیل انحلال ضعیف در آب نباید به‌تنهایی مورداستفاده قرار گرفت.

تعیین رطوبت اشباع خاک‌پوششی

برای تعیین این مسئله، یک نمونه از خاک موردنظر را انتخاب می‌کنیم و سپس کم‌کم به آن آب اضافه می‌کنیم تا در وضعیت اشباع قرار بگیرد آنگاه اجازه می‌دهیم تا آب اضافی خارج شود و بعد به مدت ۳۰ دقیقه باید سطح آن را پوشاند.

سپس ۱۰۰ گرم از این خاک جدا کرده و به مدت ۲-۳ ساعت در کوره الکتریکی ۹۵ درجه سانتی‌گرادی قرار می دهیم تا نمونه ما به‌طور کامل خشک شود. در پایان نمونه را از کوره خارج کرده و دوباره وزن می‌کنیم تا با تقسیم اختلاف وزن به‌دست‌آمده بر وزن اولیه و ضرب آن در عدد ۱۰۰، درصد رطوبت اشباع به‌دست آید.

این درصد به‌دست‌آمده برای مقایسه‌ی سطح رطوبت خاک‌پوششی و تعیین میزان آب لازم برای آبیاری بستر، بسیار اهمیت دارد. حد مطلوب رطوبت خاک‌پوششی، ۲-۴ درصد کمتر از رطوبت اشباع است. میزان رطوبت در خاک‌پوششی حاوی پیت حدود ۷۰-۷۵ درصد است.

 

آموزش خاک پوششی برای قارچ خوراکی قسمت سوم

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ

در بخش سوم از مطالب خاک‌دهی و خاک‌پوششی  به بررسی کاربرد  ، نحوه‌ی آماده‌سازی و چگونگی آبیاری  خواهیم پرداخت.

 

آماده‌سازی خاک پوششی:

برای آماده‌سازی خاک‌پوششی اجزای آن را جمع‌آوری کرده و به‌صورت خشک و نیمه‌خشک یا مرطوب و نیمه مرطوب باهم مخلوط‌کنید. و بعد باید مواد آهکی را به‌طور یکنواخت در تمام قسمت‌های خاک‌پوششی پخش کرد.

بعدازاین که خاک به یک ترکیب همگن تبدیل شد آب را به‌آرامی به آن اضافه می‌کنیم تا رطوبت خاک به میزان اشباع آن نزدیک شود. یکی از روش‌های ساده تنظیم نسبت رطوبت خاک‌پوششی این‌گونه است که در ابتدا ۱۰-۲۰% حجم مواد اولیه خشک را برداشته و باهم مخلوط کرده و بعد ۸۰-۹۰% مواد باقی‌مانده را مرطوب کنید تا به سطح اشباع برسد.

بعد آن مقدار ماده خشک به مواد مرطوب اضافه می‌کنیم. تا درنهایت به ترکیبی با رطوبت مطلوب برسیم. در آخر خاک‌پوششی آماده پهن کردن بر روی بستر خواهد شد.

می‌توان برای انجام این کار از پیمانه مدرج برای انتقال خاک و از قالب های فلزی یا چوبی با ضخامت 4 سانتی متر برای پخش یکنواخت خاک پوششی پوششی روی بستر استفاده کرد.

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ
خاک دهی و خاک پوششی

عمق خاک‌پوششی

عمق خاک‌پوششی و عملکرد و برداشت محصول با یکدیگر ارتباط مستقیمی  دارند. از طرفی هرچه عمق و ضخامتکمپوست مصرفی بیشتر باشد به همان نسبت پتانسیل عملکرد نیز افزایش پیدا می‌کند.

اگر لایه خاک‌پوششی نازک باشد توانایی نگه‌داری رطوبت کافی برای دست‌یابی به کارکرد مطلوب را ندارد. باید توجه داشت که مقداری از خاک‌پوششی در برداشت‌های اول و دوم، همراه باریشه قارچ از بستر کاشت جدا می‌شود و ممکن است صدمه جزئی به سطحبستر وارد شود.

بنابراین مقدار خاک‌پوششی باید به‌اندازه‌ای باشد که تا آخر دوره‌ی برداشت کمبودی در بستر رخ ندهد تا کاهش تولید در آینده پیش نیاید. اگر مقدار خاک‌پوششی کم باشد، علاوه بر اینکه بستر با کمبود رطوبت مواجه می‌شود و در تشکیل پین ها و رشد و استقرار قارچ‌ها مشکلاتی ایجاد می‌شود.

تولیدکنندگان حداقل 3 و حداکثر ۵ سانتی‌متر خاک‌پوششی روی بستر بکار میبرند. ولی به صورت یک عرف یا کاربد 80 کیلوگرم کمپوست در متر مربع ، 4 یانتی متر خاک پوششی بر روی بستر پخش می شود.

البته طبق یک سری آزمایش‌ها انجام‌گرفته در کشور هلند، گفته می‌شود: هر چه ضخامت خاک‌پوششی بیشتر باشد، به همان نسبت مقدار میکرو ارگانیسم‌های فعال بیشترشده و درنهایت محصول بیشتری تولید خواهد شد.

خاک‌پوششی باید به‌گونه‌ای یک نواخت بر روی سطح بستر پخش شود و در همه‌جا دارای عمق یکسانی باشد.

معضلات پخش غیریکنواخت خاک

اگر پخش خاک‌پوششی غیریکنواخت صورت گیرد، دو مسئله‌ی نامطلوب به وجود می‌آید:

۱-در قسمت‌هایی که خاک دارای عمق کم‌تری دارد، آب بیشتری جمع می‌شود و درنهایت موجب مرگ میسلیوم می‌شود.
۲- دررسیدن میسلیوم به سطح خاک‌پوششی اختلاف‌زمانی به وجود می‌آید و درنتیجه پین ها به‌طور نامنظم ظهور می‌کنند.

هرچند خاک‌ پوششی باید یکنواخت و هم‌سطح باشد اما سطح آن باید ناصاف و دارای خلل و فرج کافی باشد و پشته‌های کوچک ایجاد شود.

چون ساختمان رویه خاک‌پوششی عامل اصلی تشکیل پین های مطلوب بوده وتعداد آن‌ها در سطح بستر به حداکثر خود خواهد رساند.

بسترهایی با شرایط رشد میسلیوم در خاک‌پوششی، شبیه به شرایط پنجه دوانی آن در کمپوست است. دمای بستر در این هنگام باید دمای مطلوب در حد رشد میسلیوم (حدود ۲۵ درجه سانتی‌گراد)، رطوبت نسبی چیزی بین ۹۰-۱۰۰% و مقدار تهویه هوای تازه در کم‌ترین میزان خود باشد (فقط باید حواسمان باشد برای پراکنده کردن دمای اضافی تولیدشده می‌توان در صورت لزوم مقداری هوای تازه‌وارد سالن کرد) زیرا هوای تازه باعث می‌شود که قبل از رشد کافی میسلیوم در خاک‌پوششی، بستر وارد مرحله زایشی شود که این اتفاق کاهش عملکرد را به دنبال دارد.

افزایش دی‌اکسید کربن

در این مرحله، افزایش میزان دی‌اکسید کربن در سالن پرورش برای رشد میسلیوم ها مفید بوده و می‌توان با انسداد و درزبندی کامل اتاق‌ها و استفاده از دریچه‌ی تنظیم هوا، ورود هوای تازه به اتاق را محدود کرد و صرفاً هوای داخل اتاق بازچرخش شود.

درصورتی‌که امکان کنترل دی‌اکسید کربن وجود نداشته باشد و نتوانیم مانع از ورود هوای تازه به داخل اتاق شویم. پس بهتر است، سطح بستر با یک قطعه پلاستیک یا ورقه‌ی نایلونی تمیز پوشانده شود.

این‌گونه تا حد زیادی از تبخیر آب زیاد جلوگیری می‌شود. البته چون در ایران از روش کیسه‌ی پلاستیکی برای پرورش قارچ استفاده می‌شود.

می‌توان بعد از پوشاندن سطح بستر با خاک‌پوششی، در کیسه‌ها را تا زمان‌ترمیم بستر بست و به‌این‌ ترتیب، میزان دی‌اکسید کربن را در خاک‌ پوششی افزایش داد.

با این کار، هم تراکم دی‌اکسید کربن در سطح مطلوب حفظ می‌شود و هم این‌که رطوبت  بستر در این دوره به خوبی قبل باقی می‌ماند.

حواستان باشد، بعد از پوشاندن سطح بستر با خاک‌پوششی، دمای بستر افزایش می‌یابد، زیرا خروج گازهای دی‌اکسید کربن و اکسیژن از بستر با خاک‌ پوششی، باید دمای آن را چند درجه کاهش داد.

پوشاندن سطح بستر

اکثریت سالن های پررش کشور به دلیل وجود روزنه و راه های پرت هوای گرم ، مرطوب و حاوی دی اکسید کربن سالن ، میزان قابل توجهی از کیفیت هوای مناسب رسد رویش میسیلیوم در سالن را از دست می دهند و بنابراین توصیه می شود تا سطح بستر پس از خاکدهی و آبیاری یا نایلون های سوراخدار پوشیده شود.در هر بار نیاز به آبیاری با کنار زدن نایلون ، ابیاری انجام و مجددا نایلون روی بستر پهن می شود.

باگذشت حدود 1تا2 روز از مرحله‌ی خاک‌دهی، میسلیوم ها به درون خاک نفوذ می کنند. بعد از استقرار کامل میسلیوم ها کم‌کم اقدام به آب یاری خاک‌پوششی کرده تا رطوبت مطلوب حاصل شود که بستگی به عمق خاک دارد که حدود ۲-۴ روز آب‌پاشی ملایم از طریق مه پاش صورت بگیرد.

آبیاری

حدود ۲ روز قبل از رسیدن میسیلیوم ها به سطح باید به‌اندازه لازم  و در حدود اشباع خاک آبیاری انجام شده باشد. ضمن انجام آب‌پاشی‌های مکرر باید مراقب بود تا صدمه‌ای به سطح خاک‌پوششی وارد نشود.

آب‌پاشی سنگین و مستقیم، باعث تخریب سطح‌رویی خاک شده و ایجاد سله و نفوذ ناپذیری خاک می‌شود و درنتیجه میسلیوم و یا داخل خاک‌پوششی گیر می‌افتد و امکان نفوذ درون این لایه از آن سلب می‌شود.

در این موقع با هدف ایجاد نفوذ پذیری در خاک و پراکنش یکدست میسیلیوم در خاک ، انجام رافل ضروری به نظر میرسد.

 

آموزش جامع خاک دهی و خاک پوششی در پرورش قارچ, هاگ

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا